اردیبهشت ۲۵, ۱۴۰۰

ره توشه مدیران در اندیشه دینی

ره توشه مدیران در اندیشه دینی 

  این کتاب به مباحث مدیریت و رهبری در اندیشه دینی پرداخته، تا به عنوان ره توشه­ای عملی و کاربردی برای همه مدیران جامعه، راه گشا گردد. تئوری­های مدیریت دینی، به جهت سر چشمه گرفتن از منبع بی پایان وحی الهی، دارای استحکام و مانایی بوده، در آن کهنگی راه ندارد. این تحقیق، که در نه بخش آمده، چون با این نگاه سامان یافته، آنرا در مقایسه با بسیاری از کتاب­های نوشته شده در این باب، ممتاز ساخته است.

در این کتاب، سعی شده با نگاهی کلان به این مقوله، مطالب قدری جامعتر و در سطح مدیران بالای هرم مدیریت (مدیران عالی) مطرح گردد، که البته، شامل حال مدیران میانی و پایین تر هم می­شود. بیان مطالب به گونه­ای است که این کتاب را قابل استفادۀ عموم می­گرداند و نه تنها مدیران، بلکه همه افراد جامعه می­توانند از آن بهره گیرند.

مقدمه

موضوع مدیریت و رهبری، امروزه یکی از اساسی­ترین مباحث مطرح و ضروری در سطح دنیا است. با این وجود، پرداختن به آن به گونه­ای مطالعه شده و به عنوان رشته­ای دانشگاهی و مطرح در مجامع علمی، حداقل در جامعه ما ایران، سابقه طولانی ندارد و کمتر از سه دهه است که به طور جدی گسترش یافته است.

زمانی که این کتاب نوشته شد (۱۳۶۲ ه ش)، هیچ نوشته مستقلی در این موضوع در بازار کتاب دیده نمی شد. البته موضوع رهبری در لابلای سخنرانی­ها وکتاب ها به طور جزئی مورد بحث قرار می­گرفت، اما بعداً این رشته در دانشگاه­ها دایر شد، و از آن پس و با توجه به نیازی که در جامعه انقلابی ما برای مدیران و کارگزاران احساس شد، کتاب­های مستقلی در این زمینه و با محوریت مدیریت پدید آمد.

باوجود این که چندین سال از تألیف این کتاب گذشته، و در این مدت دانش مدیریت در مراکز علمی ایران توسعه فراوانی یافته و به عنوان یک رشته اصلی با گرایش­های گوناگون، در دانشگاه­ها تدریس می­شود و با توجه به نظریات و دیدگاه­های بسیاری که در این رابطه از طرف نظریه­پردازان علم مدیریت مطرح شده، اما مطالبی که در بارۀ مدیریت و رهبری در این نوشته به قلم آمده، همچنان نو، کاربردی و راه گشا می باشد. یکی از علل اصلی این نکته آن است که مطالب این نوشته، مبتنی بر دانش­های دینی می­باشد و از آموزه­های قرآن و معلمان راستین و معصوم (علیه السلام) آن سرچشمه گرفته است.

مبانی و راهکار­های مدیریتی که در این تحقیق بدان پرداخته شده، چون بر گرفته از فرامین دین مبین اسلام است، آن را در مقایسه با بسیاری از کتاب­های نوشته شده در این باب و مکتوبات مرسوم در مراکز و محافل علمی و دانشگاهی ممتاز ساخته، که اینک به برخی از ا ین امتیازات اشاره می­کنیم.

 ۱- کاربردی و عملی بودن

نوع نوشته­ها و درس­های دانشگاهی و متداول پیرامون مدیریت و رهبری به گونه­ای است که موضوع مدیریت در آنها بیشتر از جنبه علمی و نظری مورد بحث قرار گرفته، و در بُعد کار بردی و عملی کمتر به آن توجه شده است. به عبارتی دیگر، دانش­ها و نظریات مباحث مدیریت، مانند هر علم دیگری، افراد را الزاماً به عمل وادار نمی­سازد. ممکن است فردی به همه مفاهیم مدیریت و اصول و فرمول­های آن از نظر ذهنی و علمی آگاه و مسلط باشد، ولی در عمل مدیر موفّقی نباشد. مدیریت بیش از آن که بر پایه فرضیات و تئوری­ها مبتنی باشد، به عمل مدیران وابسته است. یعنی: مدیریت بیشتر جنبه عملی دارد، نه جنبه علمی و نظری. آنچه مدیر را شایسته مدیر بودن می­کند و او را جلو می­برد، عمل اوست و نه علم او. اگر آموخته های مدیر کاربردی و اجرایی نشود، چه به صورت خودسازی شخصی و چه به صورت اجتماعی، فایده­ای به بار نخواهد آورد.

عبارت “دو صد گفته چون نیم کردار نیست”، در این مورد به شدت مصداق دارد. اگر مدیری به همه تعابیر و تعاریف این علم مسلّط باشد، ولی فقط دروغگو باشد، همین کافی است که همه آن آموخته­ها و دانش­های او را بی تأثیر سازد. یا اگر بد خُلق باشد، سعه صدر نداشته باشد، بردبار نباشد و … این­ها همه، زحمات و
توانایی­های دیگر او را نا کار آمد می­نماید. لذا می­گوییم: با خواندن دانش مدیریت، کسی مدیر نمی­شود، بلکه در عمل باید مدیر خوب بود.

پس همراه با فراگیری فرضیات و نظرات، باید راهکار­های عملی مدیریت آموزش داده شود. دین مبین اسلام، به این مهم توجه خاص مبذول داشته، تعالیم و دستورات آن همگی آهنگ عملی و اجرایی دارد و عملاً  مدیران جامعه را در این راستا هدایت می­کند. در واقع دین اسلام در این مورد، بیش از آن که نظر گرا و علم گرا باشد، عمل گرا است.

چون مطالب این نوشته، بر گرفته از منابع دینی است، می­توان برای آن ضمانت عملی و پشتوانه کاربردی قائل شد. این یکی از امتیاز­های نوشته حاضر است.

 ۲- پشتوانه معنوی و ایمانی

امروزه کسی نیست که به نقش معنویت و ایمان در موفقیت فرد و جامعه معترف نباشد. تقوا و ایمان، به سان عنصر روان کنندۀ چرخ­های خشک و خشن زندگی انسان، دشواری­های شکنندۀ او را آسان و قابل تحمل می­سازد. این پشتوانه محکم فقط در فرامین مدیریتی دینی متبلور است. لطافت دستورات دینی است که روح مدیر را، که از کار و تلاش اجتماعی خسته شده آرامش می­بخشد و خستگی­ها و فشارهای روزانه را از او بر طرف می­کند.

آنگاه که به آیات و روایات امامان معصوم مراجعه می­کنیم و آموزه­های خود را از آنها می­گیریم، تأثیر نامرئی آن را به خوبی و آشکارا در روح و جان یک مدیر مشاهده ­می­کنیم. آموزه­های دینی چون پشتوانه غیبی و الهی دارد، در مدیر انگیزه ایجاد
می­نماید و شخص مدیر، خود را ملزم به رعایت آن دستورات می­بیند. شوق بهشت، رضای خدا، خوشنودی اولیای الهی و امید به رحمت حق، روح مسؤلیت را در او
می­دمد و همه فشارها و سختی­ها را برای او هموار می­نماید.

اما دستورات مدیریتی که در جوامع علمی صرف حاکم است، مجموعه­ای از الفاظ و تعاریف خشک و لفظی می­باشد که هرچند زیبا باشد، ولی به خودی خود، هیچ تأثیر روحی و معنوی در مدیر بوجود نمی­آورد.

از آنجا که نوشته حاضر رنگ و بوی دستورات دینی را دارد و در آن از شواهد مدیریتی اسلام استفاده شده، می­توان ادعا کرد که این، یکی دیگر از جنبه­های مثبت آن محسوب می­شود.

 ۳- پایداری و ثبات مبانی

یکی دیگر از امتیازات نوشته حاضر، این است که چون نظرات دین بر گرفته از منبع پاک و خالص آسمانی است و این نظرات دارای استحکام و استواری بوده، بی نقص است و کهنگی ندارد، مطالب عنوان شده در این نوشته هم که بر اساس دیدگاه­های دینی شکل گرفته، همیشه قابل استفاده می­باشد و تازگی دارد.

تئوری­های مدیریت دینی به جهت سر چشمه گرفتن از منبع بی پایان وحی الهی، دارای دو ویژگی آشکار است:

الف) کامل و بی نقص است.

ب) پایداری و دوام دارد.

یعنی: ضمن جامعیت و مصون بودن از خطا و نقص، دارای استحکام و مانایی بوده، در آن کهنگی راه ندارد و برای همیشه تازه و قابل اعتماد است.

حال آنکه، نظرات مدیریتی جوامع علمی حاضر، که رنگ و بوی وحیانی ندارد، چنین امتیازی را دارا نیست. این نظرات، چون بیشتر، دیدگاه­های اندیشمندان و نظریه پردازان بشری است که با عقل خطا پذیر خود به آن پرداخته­اند، هم محدود و ناقص است و هم پس از گذشت زمان ماندگاری خود را از دست داده، کهنه شده، زمانش تمام می­شود. اختلاف نظر بین بزرگان و نظریه پردازان علم مدیریت و بیان دیدگاه­های مختلف و گوناگون از طرف آنها شاهد این مدعا می­باشد. علاوه بر این، هر از چند گاهی دیدگاه­های قبلی تغییر می­کند و جای خود را به دیدگاهی جدید می­دهد. البته این ناپایداری و تزلزل، در همه افکار و عقاید بشر عادی وجود دارد و فقط به بحث مورد نظر ما که مدیریت است اختصاص ندارد.

ناگفته نماند که، مباحث مربوط به مدیریت و رهبری در اسلام به قدری گسترده است که جمع آوری و ارائه همه آنها، مستلزم تلاشی وسیع و صرف وقت فراوان می­باشد. زیرا به جرأت، می­توان گفت: تمام تعالیم و دستورات شرع انور، آهنگ مدیریتی دارد و به نحوی با آن مرتبط می­باشد. علاوه بر این، قرآن و نهج البلاغه و سایر منابع دینی سرشار از عالی ترین و جامع ترین اصول و مبانی مدیریت است.

در این کتاب سعی شده با تکیه بر اصول استوار و بی عیب متون دینی، تا حدودی به برخی مباحث مدیریت و رهبری در پرتو قرآن و عترت پرداخته شود، تا به عنوان ره توشه­ای عملی و کاربردی برای همه مدیران و دست اندر کاران جامعه راه گشا گردد. در ضمن سعی شده به این مقوله، با نگاهی کلان پرداخته شود. بنابراین مطالب قدری جامعتر و در سطح مدیران بالای هرم مدیریت مطرح شده (مدیران عالی)، که البته شامل حال مدیران میانی و پایین تر هم می­شود. البته بیان مطالب به گونه­ای است که این کتاب را قابل استفادۀ عموم می­گرداند و نه تنها مدیران، بلکه همه افراد جامعه می­توانند از آن استفاده نموده، برای ساماندهی به زندگی خود از آن بهره گیرند.

جا دارد در اینجا تشکر ویژه داشته باشم از سرکار خانم ادیبه سلیمانی، که نوشته اولیه را، که از نخستین نوشته­های این بندۀ ضعیف بود، با جدیت بسیار بازبینی نموده، با حوصله فراوان، اصلاح بعضی عبارات و جملات را به عهده گرفتند. امیدوارم این کتاب، ره توشۀ راه عزتمندی باشد که فرجام آن، بندگی و قرب الهی را برای همگان به ارمغان آورد.

خدایا! از تو می­خواهیم تا ما را در زمرۀ یاران و منتظران آن امام و رهبر راستینی قرار دهی که تا نیاید، زمان به کام نگذشته، زمین جوانه­های واقعی عزّت و پاکی را شکوفا نخواهد­ ساخت. امام مهدی(عج)، آن یگانه باز مانده از تبار نیکان و صالحان، که هنگام آمدنش عطر دلپذیر عدالت و یکرنگی، مشام جان مردمان را نشاط می­بخشد.

اللّهمّ عجّل فرجه الشَّریف…

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *