اردیبهشت ۰۴, ۱۳۹۷

۱۳ـ دین فرهنگ محور

اسلام دین فرهنگ‌محور است. زیرا فرهنگ اساس شکل‌گیری، بقاء، دوام و پیشرفت جوامع بشری است. توسعه در همۀ زمینه‌های فردی، اجتماعی، اخلاقی، سیاسی، نظامی و غیره، وابسته به فرهنگ است. تا فرهنگ یک ملّت پویا و تحول‌آفرین نباشد، هرگونه انتظار ترقّی و تعالی برای آن ملّت بی‌هوده است. قبل از هر تلاش و حرکت آزادیخواهانه و اصلاح‌گرانه، باید به تقویت زیرساخت‌های فرهنگی توجّه نمود.

دین محمّد (ص) یک دین دانش‌بنیاد است و پیشوای عظیم‌الشّأن این مکتب، با کار فرهنگی توانست جهل و شرک و توحّش دوران پستِ جاهلیّت را محو نماید و روح ارزش‌های والای انسانی را در مردم بدمد.
قرآن همواره، بزرگترین مشوّق و محرّک مسلمین به سوی فرهنگ و اندیشه بوده است و با همین ابزار و سلاح علم و فرهنگ، بر قوی‌ترین قدرت‌های روزگار غالب آمد و پایه¬گذار تمدّن بزرگی شد، که توانست به پیشرفت سایر ملّتها کمک شایانی نماید.
امروز آنچه موجب حفظ و دوام دین اسلام در برابر امواج شکننده و سهم¬گین دشمنان آن می‌شود، بی شکّ، فرهنگ غنی و پربارش است. در طول تاریخ، بزرگ¬ترین برخوردها با اسلام و پیروان آن انجام شده و حوادث و وقایع گوناگونی، چه از طرف مخالفان و چه از طرف موافقان اسلام واقع شده که به شدّت، کیان این دین را در خطر سقوط و نابودی قرار داده است. تمامی این آسیب¬ها و خطرات با تکیّه بر پشتوانۀ فرهنگی این دین خنثی گشته است.
اوّلین آیات نازل شده بر پیامبر رحمت (ص)، صبغۀ فرهنگی دارد و با خواندن و علم و قلم آغاز گشته است و هنگام ظهور یگانه منجی سترگ عدالت و انسانیّت، امام مهدی (عج) نیز، آن پیشوای عدالت¬گستر، دین جدّش را با علم و فرهنگ و با برپایی خیمه‌های دانش قرآنی توسعه خواهد داد و آن را جهان¬گیر خواهد نمود.

این یعنی: اسلام با فرهنگ آغاز شده، با اقدامات زیبای فرهنگی دوام یافته و سرانجام در فرجام گیتی، با علم و دانش، جهانِ تفتیده از جهالت و ظلم را به بوستان باطراوت سرسبزی و شادابی مبدّل می¬سازد.
از این روی، هیچ مکتب و مشربی را نمی¬توان یافت که به اندازۀ اسلام به علم و دانش و ترویج آگاهی و فرهنگ اهمّیّت داده باشد. در قرآن و سخنان نورانی پیشوایان معصومِ آن، عجیب¬ترین و عالی¬ترین تعاریف و تعابیر از علم و اندیشه به میان آمده و به نحو شگفتی، از همۀ آحاد مردم خواسته شده که به کسب دانش و استحکام بنیه¬های علمی و فرهنگی خود همّت گمارند. این کلام نورانی را بشنوید از امیر مؤمنان علی (ع) که می¬فرماید:

یَا مُؤْمِنُ إِنَّ هَذَا الْعِلْمَ وَ الْأَدَبَ‏ ثَمَنُ‏ نَفْسِکَ‏ فَاجْتَهِدْ فِی تَعَلُّمِهِمَا فَمَا یَزِیدُ مِنْ عِلْمِکَ وَ أَدَبِکَ یَزِیدُ فِی ثَمَنِکَ وَ قَدْرِکَ.
«ای مؤمن! این علم و ادب بهای وجود توست، پس در یادگیری آن بکوش، که هرچه بر علم و ادب تو افزوده گردد، بر قیمت و ارزش تو افزوده می¬شود».
وظیفۀ علم آموزی و تلاش¬های علمی با هیچ عذری و تحت هیچ شرایطی از مسلمانان برداشته نشده و به¬عنوان «فریضه» و بالاترین عبادت محسوب شده، تا جایی که معیار ارزش انسان¬ها قلم¬داد گشته است.
امام صادق (ع) از پدر بزرگوارشان، امام باقر (ع) نقل می‌فرماید که فرمود:

یَا بُنَیَّ اعْرِفْ مَنَازِلَ‏ الشِّیعَهِ عَلَى قَدْرِ رِوَایَتِهِمْ وَ مَعْرِفَتِهِمْ … إِنِّی نَظَرْتُ فِی کِتَابٍ لِعَلِیٍّ ع فَوَجَدْتُ فِی الْکِتَابِ أَنَّ قِیمَهَ کُلِّ امْرِئٍ وَ قَدْرَهُ مَعْرِفَتُهُ.
«ای فرزندم! منزلت شیعه را از اندازۀ روایت و معرفت آن¬ها بشناس … به راستی که در نوشته‌ای از علی (ع) نظر کردم و در آن یافتم که، منزلت هر کس به اندازۀ معرفت اوست».
وصیّ و جانشین راستین پیام‌آور این آیین درخشان و پویا، امام علی (ع) قدرت نفوذ تلاش‌های منطق و اندیشه را مؤثّرتر از قدرت¬های دیگر شمرده و علم را بزرگ¬ترین قدرت دانسته است. آن¬جا که در بیاناتی بسیار عمیق و پربار می¬فرماید:
قُوَّهُ سُلْطَانِ‏ الْحُجَّهِ أَعْظَمُ مِنْ قُوَّهِ سُلْطَانِ الْقُدْرَه.ِ
«توان نیروی اندیشه و برهان، بزرگ¬تر از توان سلطۀ قدرت است».

اَلعِلمُ سُلطانٌ مَن وَجَدَهُ صَالَ بِهِ وَ مَن لَم یَجِدهُ صُیلَ عَلَیهِ.
«علم قدرت است، هر کس آن را بیابد، به وسیله آن برتری می¬یابد و هر کس آن را نیابد بر او غلبه می¬کنند».

این بندۀ ضعیف در کتاب دیگری که تحت عنوان «دانش پژوهی در افق دین» به رشتۀ تحریر در آورده¬ام، به گونه¬ای مبسوط در این مورد داد سخن داده¬ام و به اندازۀ مقتضی بر اهمّیّت دانش و فرهنگ و نقش آن در ترقی و تمدّن جوامع تأکید نموده‌ام. لذا طالبان اطّلاع بیشتر در این زمینه را به آن کتاب ارجاع می‌دهم.

———————————————————————————

از کتاب مهندسی اسلام تالیف مهندس حنیف نیا جلد ۲

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

2 نظر

  1. عبدالرضا

    با تشکر از مطالب زیبای شما…امروزه روش های مطالعه تغییرات بسیار زیادی داشته…تا جایی که کتاب های نوشتاری جای خود را به کتاب های صوتی داده اند….بدین صورت میتوان ازدانش ها به راحتی در هرجا و هر زمان و مکان (مثلا حین رانندگی ) استفاده کرد. جناب دکتر چه خوب میشد که برخی از این تذکرات و نکات نابی که خود شما مولفش هستید را با بیان شیوا اما ساده ضبط کنید و در کانال و سایتتان بازنشر دهید…. ذکر این نکته ضروری است که از نظر روانشناختی افراد به ۳ دسته لمسی -سمعی – بصری تقسیم میشوند.افراد لمسی در برخورد با وقایع دوست دارند از حس لامسه بیشتر استفاده کنند (برای مثال این افراد وقتی برای خرید پارچه ای به بازار میروند بارها پارچه را از زیر دستشان عبور میدهند تا از جنسش اطمینان حاصل نمایند و…)-افراد بصری مطالب خواندنی یا دیدنی برایشان جذاب تر است(اینها افرادی هستند که اگر برای انتخاب پارچه ای به بازار بروند همینکه ظاهر پارچه را ببینند و بپسندند برایشان کافی است و…)-افراد سمعی مطالب شنیدنی را دوست دارند ( این ها افرادی هستند که وقتی برای خرید پارچه ای به بازار میروند درصورتی که صاحب مغازه از جنس پارچه تعریف خوب کند اطمینان میکنند و راضی میشوند برای خرید )—–با توجه به این ۳ دسته افراد مطالب نگارشی شما و کتاب های شما بیشتر توسط افراد بصری خوانده میشوند و مورد توجه قرار میگیرند-اما شما باید به فکر طیف عظیمی از افراد سمعی باشید …افرادی که حوصله خواندن مطلب ندارند اما خوب گوش میدهند(یا به عبارتی گوش شنوا دارند)….به واقع چرا از قدرت بیان غافل میشوید؟؟؟…مطالبی در این سطح اگر به صورت گویا درآیند بسیار جذاب خواهند بود ….توصیه بنده حقیر خدمت شما این است که در کنار مطالب نوشتاری حتما فایل های صوتی یا تصویری ضبط کنید و در کانال و سایت ارزشمندتان بارگذاری نمایید ….التماس دعا

    پاسخ
    1. حنیف نیا

      با تشکر فراوان از راهنمایی و حسن نظر جنابعالی
      امیدوارم شرایط این حقیر برای اجرای پیشنهادهای ارزنده شما فراهم گردد.

      پاسخ

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *