۱۶ـ دین مهر و محبّت

محبّت، یکی از زیباترین و پرکاربردترین واژه­ های قرآنی است. خداوند مهربان در آیاتی که در آن­ها عبارت«اللّهُ یُحِبُّ»[۱] و «اللّهُ لا یُحِبُّ»[۲] به­ کار رفته، بارها محبّت خویش را به بندگان شایسته ابراز نموده و محروم شدن بندگان ناشایسته را از این محبّت، به آن­ها اعلام کرده است.

اگر خدای ذوالجلال، مهرورزی رسولش را می­ ستاید و رأفت نبوی را رمز موفقیّت آن سروش رحمت معرّفی می­ نماید، بنا دارد، ضمن ارج نهادن به مقام آن پیام­ آور مهربانی، روش و منش مهرآمیز آیین اسلام را به رخ بشریّت بکشد، تا همگان خود را به این اخلاق زیبا متخلّق سازند.

فَبِما رَحْمَهٍ مِنَ اللّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ.[۳]

«پس به لطف الهی با مردمان مهربان شدی، که اگر دلت سخت بود، از اطرافت رانده می­شدند».

جالب است! قرآن از کسانی یاد می­کند که هم خدا آنان را دوست دارد و هم آنان خدا را دوست دارند. «”یُحبُّهُمْ و یحبُّونَهُ»[۴]. توجّه به این محبّت طرفینی بین خلقِ بی­نوا و خالقِ بی­ هم­تا، شور و شوق و امید را در دل­ها شعله­ور می­کند و موجب تقویت و ترویج فرهنگ مهرورزی و دوستی در جامعه می­گردد.

در بیان پیشوایان دین، مهرورزی و محبّت دارای چنان اهمّیّتی می­ باشد، که با تمام اسلام برابر آمده است، تا حدّی که دین، جز محبّت دانسته نشده. در این­باره، از امام پنجم حضرت باقر (ع) چنین می­خوانیم:

الدِّینُ هُوَ الْحُبُّ وَ الْحُبُّ هُوَ الدِّینُ.[۵]

«دین، همان محبّت و محبّت، همان دین است».

قَالَ الصَّادِقُ (ع) هَلِ الدِّینُ إِلَّا الْحُبُّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ: “إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ”[۶]».[۷]

 امام صادق (ع) فرمود: «آیا دین جز محبّت است؟! خدای عزّ وجلّ می­فرماید: اگر خدا را دوست دارید، از من پیروى کنید تا خدا دوستتان بدارد و گناهان شما را ببخشاید».

فراوانی روایات از پیامبر اسلام (ص)و ائمّۀ اطهار (ع) به خوبی نمایان­گر نقش و اهمّیّت محبّت در این دین آسمانی است. اینک، به دو نمونۀ دیگر از این بیانات پر­معنویّت اشاره می­کنیم:

قَالَ الصَّادِقُ (ع): مَنْ أَحَبَّ لِلَّهِ وَ أَبْغَضَ لِلَّهِ وَ أَعْطَی لِلَّهِ فَهُوَ مِمَّنْ کَمُلَ إِیمَانُهُ.[۸]

«امام صادق (ع) فرمود: هر کس حبّ و بغض و بخشش او برای خدا باشد، او از کسانی است که ایمانش کامل است».

امام علی (ع) در ضمن دستور خود به مالک اشتر، آن­گاه که او را به حکومت مصر گسیل نمود، فرمود:

أَشْعِرْ قَلْبَکَ‏ الرَّحْمَهَ لِلرَّعِیَّهِ وَ الْمَحَبَّهَ لَهُمْ وَ اللُّطْفَ بِهِمْ وَ لَا تَکُونَنَّ عَلَیْهِمْ سَبُعاً ضَارِیاً تَغْتَنِمُ أَکْلَهُمْ فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ إِمَّا أَخٌ لَکَ فِی الدِّینِ وَ إِمَّا نَظِیرٌ لَکَ فِی الْخَلْقِ یَفْرُطُ مِنْهُمُ الزَّلَلُ وَ تَعْرِضُ لَهُمُ الْعِلَلُ وَ یُؤْتَى عَلَى أَیْدِیهِمْ فِی الْعَمْدِ وَ الْخَطَإِ فَأَعْطِهِمْ مِنْ عَفْوِکَ وَ صَفْحِکَ مِثلَ الَّذِی تُحِبُّ وَ تَرْضَى أَنْ یُعْطِیَکَ اللَّهُ مِنْ عَفْوِهِ وَ صَفْحِهِ.[۹]

«قلب خویش را سرشار از رحمت و محبّت و لطف به مردم قرار بده.! و نسبت به آنان هم­چون درنده مباش که منتظر فرصت براى خوردن آن­ها است؛ زیرا که مردم دو گروهند: یا برادر دینى تواند، یا برابر نوعى تو؛ از ایشان لغزش­هایى سر خواهد زد و علّت­هایى براى آنان پیش خواهد آمد و به عمد یا به سهو، خطاهایى از ایشان سر خواهد زد. پس تو از گذشت و بخشش خویش ایشان را چندان بهره‏مند ساز، که می­خواهی خدا تو را آن گونه بهره­مند سازد».

دستورات اسلام در بارۀ محبّت­ورزی به انسان­ها، به طرز شگفتی مورد توجّه است. مهر و محبّت به دیگران، بهترین صدقه و انفاقِ آسان و بی­زحمت است، که درخشان­ترین نتایج را به ارمغان می­آورد. همگان، قدرت و امکان انفاق با مال و جان را ندارند، ولیکن، هیچ انسانِ دارای حیات، از محبّت کردن به دیگران ناتوان نیست و این امکان در دسترس همه هست.

رفتار و گفتار پیشوایان دین اسلام، مالامال از ره­نمودهای محبّت­ورزی است: محبّت به خدا، محبّت به هم­نوعان، محبّت به اولیای دین، محبّت به خانواده، محبّت به والدین، محبّتبه فرزندان، محبّت به خوبی ها، محبّت به زیبایی­ها، محبّت به علم، محبّت به صداقت، محبّت به وطن و … در باب هریک از این محبّت­ها سخن بسیار است و خیلی هم شنیدنی است، که بیان آن­ها به طولانی شدن بحث منجرّ می­شود.

دربارۀ نقش محبّت و تأثیر شگرف آن در بین همۀ آموزه­های دینی، خوب است به این نکته دقّت شود و آن این که: دین مقدّس اسلام برای علم و معرفت ارزش بسیاری قائل شده و ضمن این­که، هر عملی را بدون آن بی­ارزش دانسته است، متقابلاً، علم و معرفت را بدون عمل بی­حاصل می­داند. با این­حال، آن چیزی که بین علم و عمل نقش «نیروی محرّکه» را ایفا می­کند، «محبّت» است. یعنی: تأثیر علم و معرفت و عمل­زاییِ آن، بدون واسطۀ محبّت تأمین نمی­شود. محبّت، اکسیر اعظم است و به هر چیزی زده شود، در آن دگرگونی و حرکت ایجاد می­نماید.

یارب چه چشمه‌ای است محبّت که من از آن

یک  جـرعه نـوش  کردم  و  دریـا  گریستم

محبّت، نیروی قدرت­مندی است که هماهنگی و سعادت و شادمانی و همه­گونه کامیابی را برای انسان به ارمغان می­آورد. محبّت، دارای اقتداری بیکران است، که توازن و تعادل و انطباق و هماهنگی به زندگی می­بخشد. از این رو، قادر است کارهایی انجام دهد، که هرگز از طریق هیچ قدرت دیگری انجام پذیر نیست.

تأکید و اصرار­ورزیِ دین اسلام در این زمینه، به خاطر آن است که، محبّت هدیۀ الهی در فطرت انسان است و آدمیان از روی طبع و به طور فطری نیاز به محبّت دارند، به حدّی که گفته می­شود: «انسان تشنۀ محبّت است».

ممکن است یک کسی از مقام، پول، ثروت، رفاه و امکانات، یا چیزهای دیگر بی­نیاز باشد، ولی هیچ انسانی از محبّت بی­نیاز نیست. حتّی آن­هایی که از هرجهت در رفاه و آسایش به سر می‌برند، باز هم به محبّت محتاجند. نیازمندی به محبّت، پیر، جوان، کودک، زن و مرد و نژاد و رنگ نمی‌شناسد.

در بین انواع محبّت­ها، محبّت خدا و اولیای الهی دارای جای­گاه ویژه­ای می­باشد. اهمّیّت محبّت خدا واضح است و شرط اصلی ایمان محسوب می­شود، وَ الَّذِینَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلّهِ.[۱۰] امّا سفارش أکید بر محبّت امامان معصوم (ع) که عترت پیامبر (ص) هستند، دارای اهمّیّت خاصّی است. چه در قرآن و چه در متون دینی و اخبار وارده، براین دوستی و محبّت­ورزی اصرار فراوان شده است.

رسول خدا (ص) فرمود: «کسی که خداوند، محبّت امامان از اهل بیت من را به او روزی نماید، به خیر دنیا و آخرت دست یافته و بدون شکّ در بهشت است، زیرا که درمحبّت اهل بیت من بیست خاصّیّت وجود دارد، که ده­تای آن­ در دنیا و ده­تای آن در آخرت می­باشد… خوشا به حال محبّین اهل­بیت من!».[۱۱]

خداوند در قرآن خطاب به رسول اللّه (ص) می­فرماید:

ذلِکَ الَّذی یُبَشِّرُ اللَّهُ عِبادَهُ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی‏ الْقُرْبى.[۱۲]

«خداوند، این­گونه به بندگان خود که ایمان آورده و کارهاى شایسته کرده‏اند بشارت می­دهد: بگو به ازاى آن رسالتم‏، مزد و پاداشى از شما نمی­خواهم، مگر دوستى دربارۀ خویشاوندان».

در ذیل این آیۀ شریفه، فریقین تأیید کرده­اند، که منظور از نزدیکان «القربی»، حضرت علی (ع) و فاطمۀ زهرا (س) و یازده امام از فرزندان آن دو بزرگوار می­باشند[۱۳].

امّا نکتۀ جالب و در خور توجّه در این آیه ـ که کمتر به آن توجّه می­شود ـ مطلب مهمّی است، که در صدر آن آمده و آن این­که: خدای متعال، قبل از بیان نکتۀ اصلی، یعنی: «مزد رسالت پیغمبر»، مودّت به اهل بیت (ع) را به عنوانِ بشارت، مژدگانی و پاداش به بندگانی که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده­اند، اعلام فرموده است. که این خود، نشان دهندۀ اهمّیّت و عظمت مودّت خاندان معصوم پیامبر (ص) در نزد خدای متعال می­باشد. این نکتۀ ظریف، جای سخن فراوان دارد و برای اهل معنا بسیار قابل توجّه است!

ناگفته نماند، که محبّت در اصطلاح، مقوله­ای مشکّک، یعنی: دارای مراتب و درجات است. هر چه محبّت به محبوب شدیدتر باشد، اثرش در وجود مُحِبّ افزون­تر خواهد بود. محبّت واقعی، منجرّ به مودّت می­شود و «مودّت» نتیجۀ «محبّت» است. فرق این دو واژه باهم در این است که، «محبّت»، داخلی و قلبی است، «مودّت» خارجی و عملی است.

وقتی «محبّت»، به رفتار و عمل در خارج منتهی شود و بروز و ظهور بیرونی پیدا کند، «مودّت» نامیده می­شود. بدین جهت، در قرآن به مودّت اهل بیت (ع) توصیه ها شده و اجر رسالت قرار گرفته، تا معلوم باشد، که محبّت قدم نخست و پایه است و باید به مرحلۀ عمل و سازندگی منجرّ شود. چنان­چه، محبّت امامان (ع)، پیروی و اطاعت از آن محبوب­های والا گهر را به همراه نداشته باشد و رفتار و اخلاق محبّان را متأثر نسازد، هرگز حقیقی و پایدار نخواهد بود.

محبّت عترت پیامبر (ص)، از این روی مورد توجّه خدا و رسول­الله (ص) است، که این محبّت دارای آثار درخشان و گسترده­ای در همۀ ابعاد زندگی فردی و اجتماعی بشر می­باشد. از جمله نتایج محبّت به اهل­بیت پیامبر (ص) این است که، علاوه بر این­که این دوست­داری، امر خدا است و شرط قبولی طاعات و رمز رستگاری می­باشد، چون امامان (ع) الگوهای کمال و اُسوه­های واقعی صفات والا و خصال زیبایند، محبّت به آن­ها موجب می­شود که بذر نیکی­ها و فضائل انسانی در وجود دوست­داران آن­ها افشانده شود و محبّان رنگ محبوب را به خود گیرند. این محبّت در راه زندگی، سوزها را ساز، نیش­ها را نوش و هر سختی را هم­وار می­کند و چنان اثرگذار است، که مُحِبّ را از سستی و ضعف خارج ساخته، سبب حرکتش می­شود.

رسول خدا (ص) محبّت علی (ع) را نشانۀ ایمان واقعی دانسته[۱۴] و در گزارشی بس دقیق و اساسی از امام صادق (ع)، محبّت امامان (ع) پایه و ریشۀ اسلام قلم­داد گشته است[۱۵].

حدّاقلّ ثمرۀ محبّت به اهل بیت پیامبر (ص) این است، که روح آزادی و عدالت­خواهی در اجتماع زنده می­شود و همگان را خواهان رفع ظلم و استقرار ارزش­های پاک می­سازد. زیرا آن کسی که به راستی، دوست­دار امامش باشد، او را اطاعت می­کند و گِرد گناه و ستم نمی­گردد.

قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ اللّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ.[۱۶]

«بگو: اگر به راستی خدا را دوست دارید، پس از من اطاعت کنید تا خدا هم شما را دوست بدارد و گناهان­تان را بیامرزد. و خدا بخشنده و رحیم است».

در رابطه با محبّت، چند نکته قابل ذکر است:

۱ـ بر اساس منابع دینی، محبّتِ هیچ چیزی نباید جای محبّتِ خدا را بگیرد و محبّت خدا و دنیا هرگز با یک­دیگر قابل جمع نیست. به چند روایت زیبا و جالب در این زمینه توجّه فرمایید:

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص): حُبُّ الدّنیا وَ حُبُّ الله لا یَجتمعانِ فی قَلبٍ أبَداً.[۱۷]

قَالَ أَمِیرُ الْمُومِنِینَ (ع): کَیْفَ یَدَّعِی حُبَّ اللَّهِ مَنْ سَکَنَ قَلْبَهُ حُبُّ الدُّنْیَا.[۱۸]

قال علی (ع): کَما أنَّ الشّمسَ وَ اللّیلَ لایَجتَمعان کَذلکَ حُّبّ اللّه وَ حُبُّ الدّنیا لایَجتَمِعانِ.[۱۹]

قَالَ الصَّادِقُ (ع): وَ اللَّهِ مَا أَحَبَّ اللَّهَ مَنْ أَحَبَّ الدُّنْیَا وَ وَالَی غَیْرَنَا.[۲۰]

قَالَ أَمِیرُ الْمُومِنِینَ (ع): إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَأَخْرِجُوا مِنْ قُلُوبِکُمْ حُبَّ الدُّنْیَا.[۲۱]

۲ـ محبّت ورزی به هر چیزی اندازه­ای دارد، که اگر از حدّ و مرز اعتدال خارج شود سبب گم­راهی و ضعف عقل می­شود. تا جایی که گفته شده: حبّ چیزی، انسان را کور و کر می‌سازد (حُبُّ الشَّیءِ یُعمی وَ یُصِمُّ). امّا محبّت خدا و اولیاء اللّه هیچ حدّ و اندازه­ای ندارد و بر هرچه بیشترِ آن، سفارش شده است.

۳ـ معنای محبّت ورزی به مردم، این نیست که در همه جا کاری کنیم که طرف مقابل از ما خشنود شود. بلکه محبّت، یعنی خیرخواهی و مصلحت­خواهی، گرچه طرف مقابل ناراحت شود. انبیا با آن­همه محبّت که داشتند، مردم از آن بزرگواران راضی نبودند و به فرمودۀ قرآن خطاب به مردم: وَ لکِنْ لا تُحِبُّونَ النّاصِحِینَ.[۲۲] گروهی، بی­تفاوتی و با هرکس کنار آمدن را محبّت و اخلاق و مردم­داری می­دانند در صورتی که این، بی­هدفی و بی­اخلاقی و نفاق است نه اخلاق و محبّت.

 ۴ـ نباید محبّت به فرد موجب تضییع حقّ جامعه، مثل پارتی­بازی و تجاوز به حقّوق آن­ها شود. قرآن می­فرماید: لا تَأْخُذْکُمْ بِهِما رَأْفَهٌ فِی دِینِ اللّهِ.[۲۳] کسی که علنی گناه کرده، اهمّیّت گناه را در نظر مردم کم کرده و باید شلّاق بخورد، تا موجب عبرت دیگران شود.

 ۵ـ هر خشم و انتقادی بی­محبّتی محسوب نمی­شود. بعضی از محبّت­های بی­مورد، افراد را بر رفتار ناپسندشان تشویق می­کند. تذکّر خیر­خواهانه به دیگران و اصلاح عیوب آن­ها مغایر با محبّت نیست. چنان­که حضرت صادق (ع) فرمود:

أَحَبُّ إِخْوَانِی إِلَیَّ مَنْ أَهْدَی إِلَیَّ عُیُوبِی.[۲۴]

«بهترین برادرانم کسی است، که عیب­هایم را به من هدیه کند».

……………………………….. از کتاب مهندسی اسلام جلد ۲ تألیف مهندس حنیف نیا

[۱]. إِنَّ اللّهَ یُحبّ الْمُحْسِنِینَ بقره/۱۹۵٫ إِنَّ اللّهَ یُحبّ الْمُتَّقِینَ توبه/۴٫ إِنَّ اللّهَ یُحبّ الَّذِینَ یُقاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صفّ/۴٫ إِنَّ اللّهَ یُحبّ الْمُقْسِطِینَ مائده/۴۲٫ إِنَّ اللّهَ یُحبّ التَّوّابِینَ وَ یُحبّ الْمُتَطَهِّرِینَ بقره/۲۲۲٫ وَ اللّهُ یُحبّ الْمُطَّهِّرِینَ توبه/۱۰۸٫

[۲]. إِنَّ اللّهَ لا یُحبّ الْمُعْتَدِینَ بقره/۱۹۰٫ وَ اللّهُ لا یُحبّ الظّالِمِینَ آل عمران/۵۷٫ وَ اللّهُ لا یُحبّ کُلَّ کَفّارٍ أَثِیمٍ بقره/۲۷۶٫ إِنَّ اللّهَ لا یُحبّ الْفَرِحِینَ قصص/۷۶٫ إِنَّهُ لا یُحبّ الْمُسْرِفِینَ اعراف/۳۱٫ لا یُحبّ اللّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلا مَنْ ظُلِمَ نساء/۱۴۸٫

[۳]. آل عمران / ۱۵۹٫

[۴]. فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحبّهُمْ‏ وَ یُحبّونَهُ أَذِلَّهٍ عَلَى الْمُؤْمِنینَ أَعِزَّهٍ عَلَى الْکافِرینَ‏ (مائده / ۵۴).

[۵]. المحاسن، ج ۱، ص ۲۶۳٫

[۶]. آل عمران / ۳۱٫

[۷]. تفسیرالعیّاشی، ج ۱، ص ۱۶۷٫

[۸]. کافی، ج ۲، ص ۱۲۴٫

[۹] . نهج البلاغه (للصبحی صالح)، ص: ۴۲۷ و ۴۲۸٫

[۱۰] . بقره / ۱۶۵٫

[۱۱] . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص):‏ مَنْ رَزَقَهُ اللَّهُ حبّ الْأَئِمَّهِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِی فَقَدْ أَصَابَ خَیْرَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ فَلَا یَشُکَّنَّ أَحَدٌ أَنَّهُ فِی الْجَنَّهِ فَإِنَّ فِی‏ حبّ‏ أَهْلِ‏ بَیْتِی‏ عشرون‏ [عِشْرِینَ‏] خَصْلَهً عَشْرٌ مِنْهَا فِی الدُّنْیَا وَ عَشْرٌ مِنْهَا فِی الْآخِرَهِ أَمَّا الَّتِی فِی الدُّنْیَا فَالزُّهْدُ وَ الْحِرْصُ عَلَى الْعَمَلِ وَ الْوَرَعُ فِی الدِّینِ وَ الرَّغْبَهُ فِی الْعِبَادَهِ وَ التَّوْبَهُ قَبْلَ الْمَوْتِ وَ النَّشَاطُ فِی قِیَامِ اللَّیْلِ وَ الْیَأْسُ مِمَّا فِی أَیْدِی النَّاسِ وَ الْحِفْظُ لِأَمْرِ اللَّهِ وَ نَهْیِهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ التَّاسِعَهُ بُغْضُ الدُّنْیَا وَ الْعَاشِرَهُ السَّخَاءُ وَ أَمَّا الَّتِی فِی الْآخِرَهِ فَلَا یُنْشَرُ لَهُ دِیوَانٌ وَ لَا یُنْصَبُ لَهُ مِیزَانٌ وَ یُعْطَى‏ کِتابَهُ بِیَمِینِهِ‏ وَ یُکْتَبُ لَهُ بَرَاءَهٌ مِنَ النَّارِ وَ یَبْیَضُّ وَجْهُهُ وَ یُکْسَى مِنْ حُلَلِ الْجَنَّهِ وَ یَشْفَعُ فِی مِائَهٍ مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ یَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیْهِ بِالرَّحْمَهِ وَ یُتَوَّجُ مِنْ تِیجَانِ الْجَنَّهِ وَ الْعَاشِرَهُ یَدْخُلُ الْجَنَّهَ بِغَیْرِ حِسَابٍ فَطُوبَى لِمُحبّی أَهْلِ بَیْتِی‏. (الخصال، ج‏۲، ص ۵۱۵).

[۱۲]. شوری / ۲۳٫

[۱۳]. عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (ع‏) فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبى،‏ قَالَ: هُمُ الْأَئِمَّهُ (ع‏). الکافی، ج‏۱، ص ۱۳٫

[۱۴]. حبّ‏ عَلِیٍ‏ إِیمَانٌ‏ وَ بُغْضُهُ نِفَاقٌ وَ اللَّهِ لَا یُحبّهُ إِلَّا مُؤْمِنٌ وَ لَا یُبْغِضُهُ إِلَّا مُنَافِقٌ (‏الامالی لصدوق، ص ۴۴۱).

[۱۵]. َ لِکُلِّ شَیْ‏ءٍ أَسَاسٌ وَ أَسَاسُ‏ الْإِسْلَامِ‏ حبّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ (الکافی (ط – الإسلامیّه)، ج‏۲، ص: ۴۶).

[۱۶] . آل عمران / ۳۱٫

[۱۷]  . حبّ دنیا و حبّ خدا هرگز در یک دل با هم جمع نمی­شود. (مجموعه ورّام، ج ۲، ص ۱۲۱).

[۱۸] . چگونه مدّعی حبّ خداست کسی که حبّ دنیا را در قلبش دارد. (غررالحکم، ص ۱۴۱).

[۱۹] . همان­گونه که خورشید و شب باهم جمع نمی­شوند، حبّ خدا و حبّ دنیا با هم نمی­سازند. (همان).

[۲۰] . و اللّهِ! خدا را دوست ندارد آن­که دنیا را دوست می‌دارد و از غیر ما پیروی می‌کند (کافی، ج ۸، ص ۱۲۸).

[۲۱]  . اگر به راستی خدا را دوست می­دارید، حبّ دنیا را از قلبتان خارج کنید. (غررالحکم، ص ۱۴۱).

[۲۲] . شما مردم، ناصحان و خیرخواهان خود را دوست ندارید. (اعراف / ۷۹).

[۲۳] . ترجمه: در اجرای دین خدا نسبت به آن دو دلسوزی شما را نگیرد. (نور / ۲).

[۲۴] . کافی، ج ۲، ص ۶۳۹٫

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

1 نظر

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *